Ceza Davalarında Uzlaştırma*

5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu 253 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir.

Madde 253 – (Değişik: 6/12/2006-5560/24 md.)

(1) Aşağıdaki suçlarda, şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar gören gerçek veya özel hukuk tüzel kişisinin uzlaştırılması girişiminde bulunulur:

a) Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar.

b) Şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın, Türk Ceza Kanununda yer alan;

1. Kasten yaralama (üçüncü fıkra hariç, madde 86; madde 88),

2. Taksirle yaralama (madde 89),

3. (Ek: 24/11/2016-6763/34 md.) Tehdit (madde 106, birinci fıkra),

4. Konut dokunulmazlığının ihlali (madde 116),

5. (Ek:17/10/2019-7188/26 md.)(2) İş ve çalışma hürriyetinin ihlali (madde 117, birinci fıkra; madde 119, birinci fıkra (c) bendi),

6. (Ek: 24/11/2016-6763/34 md.) Hırsızlık (madde 141),

7. (Ek:17/10/2019-7188/26 md.)(2) Güveni kötüye kullanma (madde 155),

8. (Ek: 24/11/2016-6763/34 md.) Dolandırıcılık (madde 157),

9. (Ek:17/10/2019-7188/26 md.)(2) Suç eşyasının satın alınması veya kabul edilmesi (madde 165),

10. Çocuğun kaçırılması ve alıkonulması (madde 234),

11. Ticari sır, bankacılık sırrı veya müşteri sırrı niteliğindeki bilgi veya belgelerin açıklanması (dördüncü fıkra hariç, madde 239), suçları.

c) (Ek: 24/11/2016-6763/34 md.) Mağdurun veya suçtan zarar görenin gerçek veya özel hukuk tüzel kişisi olması koşuluyla, suça sürüklenen çocuklar bakımından ayrıca, üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlar.

Uzlaştırma Hükümlerinin Uygulanmasının Şartları

1- Gerçek kişi veya özel hukuk tüzel kişilerinin (Şirket, vakıf, dernek vs.) zarar gördüğü, CMK 253 kapsamında kalan suçlarda uzlaştırma hükümleri uygulanır. Kamu tüzel kişilerinin (Valilik, Belediye, Bakanlık, SGK, Vergi Dairesi vs.) aleyhine işlenen suçlarda suçun niteliği ve ceza miktarı ne olursa olsun uzlaştırma hükümleri uygulanmaz

2- Soruşturulması ve kovuşturulması şikayete tabi suçlar uzlaştırma kapsamındadır (CMK md.253/1-a).

Şikayete tabi suçlar hariç olmak üzere; TCK dışındaki özel kanunlarda düzenlenen suçlara uzlaştırma hükümlerinin uygulanabilmesi için, ilgili özel kanunda uzlaştırma yoluna gidilebileceğine dair açık hüküm olmalıdır.

3- Şikâyete bağlı olsa bile, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda (cinsel taciz suçu, cinsel saldırı suçu vs.) uzlaştırma yoluna gidilemez.

4- Uzlaştırma kapsamına giren bir suçun, uzlaştırma kapsamına girmeyen bir başka suçla birlikte işlenmiş olması hâlinde de uzlaşma hükümleri uygulanmaz.

5- Suçun birden fazla faili varsa; aralarında iştirak ilişkisi olsun veya olmasın, ancak uzlaşan kişi uzlaşma hükümlerinden yararlanır.

6- Suçun birden fazla mağduru varsa; şüpheli veya sanık tüm mağdurlarla uzlaşmak zorundadır. Şüpheli veya sanık tüm mağdurlarla uzlaşma ise uzlaştırma hükümlerinden yararlanamaz.

7- 18 yaşından küçük çocuklar bakımından; suçun kamu tüzel kişisi aleyhine işlenmemesi kaydıyla, üst sınırı 3 yılı geçmeyen hapis veya adli para cezası gerektiren suçlar uzlaştırma kapsamındadır. Uzlaşma uygulamasında çocukların işlediği suçun şikayete tabi olup olmamasının bir önemi yoktur. Suçun kamu tüzel kişisine karşı işlenmemiş olması ve suç için Ceza Kanununda belirlenen cezanın üst sınırının 3 yılı geçmemesi halinde uzlaştırmaya tabidir.

Bir kez daha belirtmek gerekirse; Suçların mağduru veya zarar göreni kamu tüzel kişisi ise, çocuklar açısından uzlaşma hükümlerinin uygulanması mümkün değildir.

Uzlaştırma Nasıl Yapılır?

Genel soruşturma savcısı, suçla ilgili; mağdur şüpheli ve tanıkların ifadesini alır, gerekli araştırmayı yapar, keşif bilirkişi raporu vs. tüm delilleri toplar. Soruşturma sonucunda kamu davası açmak için yeterli şüphe olduğu anlaşılırsa, uzlaşmaya tabi bir suç ise dava açmadan önce uzlaştırma prosedürünü başlatır.

Fail, mağdur veya suçtan zarar gören kişiler de Cumhuriyet savcılığına uzlaştırma prosedürünün başlatılması talebinde bulunabilirler.

Uzlaştırma bürosu cumhuriyet savcısı, tarafların soruşturma aşamasında uzlaşması halinde şu şekilde hareket edecektir: Uzlaştırma usulünün uygulanması kararlaştırılınca, soruşturma dosyası ‘uzlaştırma bürosu’na gönderilir. Uzlaştırma bürosu soruşturma dosyasını ele alması için bir uzlaştırmacı görevlendirir.

Görevlendirilen uzlaştırmacıya gerekli soruşturma evrakları verilir ve soruşturmanın gizliliği ilkesi kendisine hatırlatılır.

Uzlaştırmacı, şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar görenlere uzlaşma teklifinde bulunur. Şüphelinin, mağdurun veya suçtan zarar görenin reşit olmaması halinde, uzlaşma teklifi kanunî temsilcilerine yapılır. Şüpheli, mağdur veya suçtan zarar gören, üç gün içinde kararını bildirmediği takdirde, teklifi reddetmiş sayılır.

Uzlaştırma görüşmelerine şüpheli, mağdur, suçtan zarar gören, kanunî temsilci, müdafi ve vekil katılabilir. Şüpheli, mağdur veya suçtan zarar görenin kendisi veya kanunî temsilcisi ya da vekilinin görüşmelere katılmazlar ise uzlaşmayı kabul etmemiş sayılır.

Uzlaştırma görüşmeleri gizli olup, uzlaştırmacı, cumhuriyet savcısı veya taraflar uzlaştırma görüşmelerinin içeriğini açıklayamaz. Bu görüşmeler herhangi bir soruşturma ve kovuşturmada ya da hukuk davasında delil olarak kullanılamaz

Uzlaştırma görüşmeleri sonunda, uzlaştırmacı,  hazırlanan uzlaştırma ya da uzlaşmama raporunu ve diğer tüm belgeleri uzlaştırma bürosuna verir. Uzlaşma teklifini reddeden en geç iddianame düzenlenip dava açılıncaya kadar uzlaştıklarını gösteren belge ile Cumhuriyet savcısına başvurarak uzlaştıklarını beyan edebilirler.

Cumhuriyet savcısı, anlaşmanın şüpheli ve mağdurun özgür iradelerine dayandığını ve hukuka uygun olduğunu tespit ederse, kovuşturmaya yer olmadığı kararı verir.

Uzlaşma gerçekleşmezse, savcılık bir iddianame ile kamu davası açar.

Uzlaşma görüşmeleri süresince dava zamanaşımı süresi işlemez.

Uzlaşma anlaşması şarta bağlı yapılmışsa, uzlaşma anlaşması şartları gerçekleşene kadar dava zamanaşımı süreleri durur.

Uzlaştırma sonucunda verilen kovuşturmaya yer olmadığı veya düşme kararı adli sicil kaydında görülmez, bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir. Bu kayıtlar, ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından görülebilir.

Uzlaşma Konuları Nelerdir?

- Taraflar, soruşturma konusu fiilin/suçun sebep olduğu maddi ve manevi zararın tazmin edilmesi veya zarar gören bir şeyin eski hale getirilmesi, tamir edilmesi veya yenisinin alınması konusunda uzlaşabilirler.

- Şüpheli veya sanığın kamu yararına bir kurumda çalışması

- Şüpheli veya sanığın topluma yararları bir birey haline gelebilmesi için bir programa katılması konusunda uzlaşabilirler.

- Şüpheli veya sanığın herhangi bir kurum veya kişiye bağış yapması istenebilir.

- Şüpheli veya sanığın, mağdurdan özür dileyerek suçun neden olduğu itibar kaybı, isme veya markaya verilen zarar vs. gibi olumsuzlukları gidermesi konusunda uzlaşma sözleşmesi yapılabilirler.

Taraflar bunların dışında, ahlaka, adaba ve hukuka aykırı olmayan sınırsız sayıda konu üzerinde uzlaşabilirler.

Uzlaşmanın Sonuçları.

- Uzlaşma sonucunda şüphelinin uzlaşma konusunu bir kerede yerine getirmesi halinde, hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Yerine getirilmesinin ileri tarihe bırakılması, takside bağlanması veya süreklilik arzetmesi halinde, şüpheli hakkında kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilir. Bu halde, kamu davasının açılmasının ertelenmesi için CMK md.171’de aranan koşulların gerçekleşip gerçekleşmediği araştırılmaz. Erteleme süresince dava zaman aşımı suça dair süresi işlemez.

- Kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararından sonra, uzlaşmanın gereklerinin yerine getirilmemesi halinde kamu davası açılır.

- Uzlaşmanın sağlanması halinde, soruşturma konusu suç nedeniyle tazminat davasın açılamaz; açılmış olan davadan feragat edilmiş sayılır.

- Şüphelinin, uzlaşma konusunu yerine getirmemesi halinde uzlaşma raporu veya belgesi, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun md.38 gereği yazılı ilam mahiyetini haiz belgelerden sayılır.

Uzlaştırma Kapsamına Giren Suçlar Nelerdir?

Şikayete tabi olup olmadıklarına bakılmaksızın aşağıdaki suçlar uzlaştırma kapsamındadır:

  • Basit kasden yaralama (m.86/1-2).
  • Kasten yaralama suçunun ihmal sonucu işlenmesi(m.88).
  • Taksirle yaralama suçu(m.89). Bilinçli taksirle işlense dahi uzlaştırma kapsamında olan suçlar arasındadır.
  • Tehdit suçu(m.106/1).
  • Konut dokunulmazlığının ihlali suçu (m. 116).
  • İş ve Çalışma Hürriyetini ihlal suçu ((madde 117, birinci fıkra; madde 119, birinci fıkra (c) bendi),
  • Basit hırsızlık Suçu (m. 141). Ayrıca nitelikli hırsızlık suçu (m. 142/1, 2, 3) TCK md. 167/2’de belirtilen kişiler aleyhine işlenirse uzlaştırmaya tabi olan suçlardandır. Hırsızlık suçlarında daha az cezayı gerektiren haller de uzlaşma kapsamına giren suçlardandır (m.144/1).
  • Dolandırıcılık suçu(m.157). Ayrıca nitelikli dolandırıcılık suçu (m. 158/1,2) TCK md. 167/2’de belirtilen kişiler aleyhine işlendiği takdirde uzlaşmaya tabi olan suçlardandır.
  • Güveni kötüye kullanma suçu (m.155).
  • Suç eşyasının satın alınması veya kabul edilmesi suçu (m. 165).
  • Çocuğun kaçırılması veya alıkonulması suçu (madde 234).
  • Ticari sır.bankacılık sırrı veya müşteri sırrı niteliğindeki bilgi veya belgeleri ifşa etme suçu (dördüncü fıkra hariç, madde 239)

Şikayete tabi suçlar da uzlaştırma kapsamındadır:

  • İcra - iflas suçları
  • Kişilerin huzur ve sükununu bozma suçu (m.123/1).
  • Hakaret suçu (m. 125/1-2-3). Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hakaret suçu ve cumhurbaşkanına hakaret suçu uzlaştırma kapsamında olan suçlardan değildir.
  • Kişinin hatırasına hakaret suçu (m. 130/1, 2). Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı hatırasına hakaret suçu uzlaşma tabi olan suçlardan değildir.
  • Haberleşmenin gizliliğini ihlal suçu (m. 132/1, 2, 3).
  • Kişiler arasındaki konuşmaların dinlenmesi ve kayıta alınması suçu (m.133/1, 2, 3).
  • Özel hayatın gizliliğini ihlal suçu (m.134/1, 2).
  • Kullanma hırsızlığı suçu (m.146/1).
  • Mala zarar verme suçu (m.151/1, 2). Mala zarar verme suçunun nitelikli halleri de (m. 152/1,2) TCK md. 167/2’de belirtilen kişiler n zararına işlendiği takdirde uzlaştırma kapsamında olan suçlardandır.
  • İbadethanelere ve mezarlıklara zarar verme suçuTCK md. 167/2’de belirtilen kişiler aleyhine işlenirse takibi şikayete bağlı olup uzlaşmaya tabidir. (m. 153/1).
  • Hakkı olmayan yere tecavüz suçuTCK md. 167/2’de belirtilen kişiler aleyhine işlenirse takibi şikayete bağlıdır (m.154/1, 2, 3).
  • Bedelsiz senedi kullanma suçu (m.156/1).
  • Dolandırıcılıkta daha az cezayı gerektiren hal uzlaştırma kapsamındadır (m.159/1).
  • Kaybolmuş veya hata sonucu ele geçmiş eşya üzerinde tasarruf suçu (m.160/1).
  • Hileli iflas suçu (m. 161/1) TCK md. 167/2’de belirtilen kişiler aleyhine işlenirse uzlaştırma kapsamında olan suçlardandır.
  • Taksirli iflas suçu(m. 162/1) TCK md. 167/2’de belirtilen kişiler aleyhine işlenirse uzlaştırma kapsamında olan suçlardandır.
  • Karşılıksız yararlanma suçu (m. 163/1,2) TCK md. 167/2’de belirtilen kişiler aleyhine işlenirse uzlaştırma kapsamında olan suçlardandır.
  • Şirket veya kooperatifler hakkında yanlış bilgi verme suçu (m. 164/1) TCK md. 167/2’de belirtilen kişiler aleyhine işlenirse uzlaştırma kapsamında olan suçlardandır.
  • Bilgi vermeme suçu (m. 166/1) TCK md. 167/2’de belirtilen kişiler aleyhine işlenirse uzlaştırma kapsamında olan suçlardandır.
  • Açığa imzanın kötüye kullanılması suçu (m. 209/1).
  • Aile hukukundan kaynaklanan yükümlülüğün yerine getirilmemesi suçu (m. 233/1).

*Av. Mehmet Erbil

 

Yorumlar

Henüz yorum yapılmadı.

Yorum Yaz


En fazla 500 karakter. 500 karakter kaldı.